Η Κούβα χάνει το τελευταίο μεγάλο συνάλλαγμα – Η κατάρρευση του τουρισμού απειλεί ολόκληρη την οικονομία
Κώστας Καστανάκης
Η Κούβα δεν χάνει μόνο τουρίστες. Χάνει τα δολάρια που κρατούν ζωντανή την οικονομία της. Τα νέα επίσημα στοιχεία για το πρώτο τρίμηνο του 2026 αποκαλύπτουν μια κατάρρευση που ξεπερνά κατά πολύ τον τουριστικό κλάδο. Η Αβάνα βλέπει τη σημαντικότερη πηγή ξένου συναλλάγματος να συρρικνώνεται με πρωτοφανή ταχύτητα, τη στιγμή που η χώρα χρειάζεται επειγόντως κεφάλαια για να εισάγει καύσιμα, τρόφιμα, φάρμακα και πρώτες ύλες. Οι αριθμοί δεν περιγράφουν απλώς μια δύσκολη τουριστική χρονιά. Περιγράφουν μια οικονομία που δυσκολεύεται ολοένα περισσότερο να χρηματοδοτήσει την ίδια της τη λειτουργία.
Η πραγματική απώλεια αφορά το συνάλλαγμα
Τα στοιχεία της Εθνικής Υπηρεσίας Στατιστικής και Πληροφοριών της Κούβας (ONEI) δείχνουν ότι οι αφίξεις ξένων επισκεπτών μειώθηκαν σχεδόν κατά 48% σε σχέση με το πρώτο τρίμηνο του 2025. Η εξέλιξη όμως αποκτά πολύ μεγαλύτερη σημασία όταν εξετάσει κανείς τα οικονομικά δεδομένα.
Η πληρότητα των ξενοδοχείων υποχώρησε από το ήδη χαμηλό 23,7% στο μόλις 12,9%, ενώ τα έσοδα των τουριστικών εγκαταστάσεων μειώθηκαν κατά 42,4%. Παράλληλα, οι διανυκτερεύσεις σχεδόν υποδιπλασιάστηκαν. Κάθε ένας από αυτούς τους δείκτες μεταφράζεται σε μικρότερη εισροή ξένου συναλλάγματος, το οποίο αποτελεί ζωτικό στοιχείο για μια οικονομία με περιορισμένες εξαγωγές και έντονη εξάρτηση από τις εισαγωγές.
Γιατί ο τουρισμός αποτελεί ζήτημα οικονομικής επιβίωσης
Η Κούβα δεν διαθέτει σήμερα πολλές σταθερές πηγές εισροής ξένου νομίσματος. Η παραγωγή ζάχαρης βρίσκεται στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων δεκαετιών, οι εξαγωγές παραμένουν περιορισμένες και οι δυνατότητες προσέλκυσης μεγάλων ξένων επενδύσεων εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο τουρισμός λειτουργεί ως βασικός μηχανισμός εισροής δολαρίων και ευρώ. Με αυτά τα έσοδα η χώρα χρηματοδοτεί μεγάλο μέρος των εισαγωγών της. Όταν αυτή η πηγή περιορίζεται σχεδόν στο μισό, οι επιπτώσεις δεν εμφανίζονται μόνο στα ξενοδοχεία. Επηρεάζουν ολόκληρη την οικονομική αλυσίδα, από τις εισαγωγές καυσίμων μέχρι την προμήθεια βασικών τροφίμων και φαρμάκων.
Η ενεργειακή κρίση δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο
Η μείωση των επισκεπτών δεν προέκυψε τυχαία. Η επιδείνωση της ενεργειακής κρίσης, οι εκτεταμένες διακοπές ηλεκτροδότησης και η μείωση των διεθνών αεροπορικών συνδέσεων επηρέασαν άμεσα την ελκυστικότητα της χώρας ως τουριστικού προορισμού.
Τα στοιχεία δείχνουν πόσο γρήγορα εξελίχθηκε η επιδείνωση. Τον Ιανουάριο η μείωση παρέμεινε σχετικά περιορισμένη. Από τον Φεβρουάριο όμως, όταν εντάθηκαν τα προβλήματα στις μεταφορές και στην ηλεκτροδότηση, η πτώση επιταχύνθηκε θεαματικά. Τον Μάρτιο οι αφίξεις κατέρρευσαν περισσότερο από 80% σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του προηγούμενου έτους.
Αυτό δημιουργεί έναν ιδιαίτερα επικίνδυνο οικονομικό κύκλο. Οι λιγότεροι τουρίστες μειώνουν τα έσοδα σε συνάλλαγμα. Τα χαμηλότερα έσοδα δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο τις εισαγωγές καυσίμων και εξοπλισμού. Η ενεργειακή κρίση επιδεινώνεται και τελικά αποθαρρύνει ακόμη περισσότερους επισκέπτες.
Ούτε οι παραδοσιακές αγορές στηρίζουν πλέον την Κούβα
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εικόνα στις βασικές αγορές προέλευσης των τουριστών.
Οι αφίξεις από τον Καναδά, που αποτελεί διαχρονικά τη σημαντικότερη αγορά για την Κούβα, μειώθηκαν κατά περισσότερο από 44%. Οι Ρώσοι επισκέπτες υποχώρησαν σχεδόν κατά 48%, παρά τις στενότερες σχέσεις που ανέπτυξαν τα τελευταία χρόνια η Μόσχα και η Αβάνα. Αντίστοιχα μεγάλες μειώσεις καταγράφηκαν και στους επισκέπτες από τις Ηνωμένες Πολιτείες και στους Κουβανούς που διαμένουν στο εξωτερικό.
Το γεγονός αυτό δείχνει ότι η κρίση δεν αφορά μία μόνο αγορά. Αφορά σχεδόν το σύνολο της διεθνούς ζήτησης, γεγονός που δυσκολεύει σημαντικά οποιαδήποτε προσπάθεια γρήγορης ανάκαμψης.
Η κρίση του τουρισμού αποκαλύπτει το αδιέξοδο της οικονομίας
Το σημαντικότερο συμπέρασμα δεν αφορά τον αριθμό των τουριστών. Αφορά το οικονομικό μοντέλο της χώρας.
Η Κούβα επένδυσε επί χρόνια σημαντικούς πόρους στην ανάπτυξη του τουρισμού, θεωρώντας ότι θα εξασφαλίσει σταθερή εισροή συναλλάγματος. Σήμερα όμως τα ξενοδοχεία λειτουργούν με ιστορικά χαμηλές πληρότητες, οι διεθνείς αεροπορικές συνδέσεις περιορίζονται και οι εισπράξεις μειώνονται με ταχύ ρυθμό.
Η απώλεια αυτών των εσόδων δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τη χρηματοδότηση μιας οικονομίας που ήδη αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις και αυξανόμενη δημοσιονομική πίεση.
Η πραγματική είδηση λοιπόν δεν είναι ότι η Κούβα υποδέχεται λιγότερους τουρίστες. Η πραγματική είδηση είναι ότι η χώρα βλέπει να αποδυναμώνεται η σημαντικότερη πηγή ξένου συναλλάγματος που στηρίζει την οικονομική της λειτουργία. Αν η τάση συνεχιστεί και τους επόμενους μήνες, η Αβάνα δεν θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει μόνο μια τουριστική κρίση. Θα βρεθεί αντιμέτωπη με ακόμη μεγαλύτερες δυσκολίες στη χρηματοδότηση των βασικών αναγκών της οικονομίας της.
