Ταϊβάν: ο Τραμπ υποχωρεί πριν δει τον Σι
Κώστας Καστανάκης
Πριν από λίγους μήνες, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε πει ότι θα ήταν ανοιχτός να μιλήσει με «το άτομο που κυβερνά» την Ταϊβάν. Τώρα, κανένα τηλεφώνημα δεν πρόκειται να γίνει. Και κανένα νέο όπλο δεν πρόκειται να σταλεί. Ο λόγος είναι ένας, και είναι αποκαλυπτικός: ο Τραμπ ετοιμάζεται να καλωσορίσει τον Σι Τζινπίνγκ στην Ουάσινγκτον τον Σεπτέμβριο, και δεν θέλει τίποτε να χαλάσει τη γιορτή.
Στο προηγούμενο άρθρο μας είχαμε γράψει ότι η Αμερική παζαρεύει την Ταϊβάν σαν διαπραγματευτικό χαρτί. Η εξέλιξη επιβεβαίωσε την πρόβλεψη, και μάλιστα την ξεπέρασε. Γιατί αυτό που βλέπουμε τώρα δεν είναι παζάρι. Είναι κάτι χειρότερο.
Από διαπραγματευτικό χαρτί, εισιτήριο εισόδου
Ας ξεχωρίσουμε τις δύο καταστάσεις, γιατί η διαφορά είναι κρίσιμη. Όταν παζαρεύεις κάτι, το ανταλλάσσεις πάνω στο τραπέζι, παίρνοντας κάτι σε αντάλλαγμα. Όταν όμως δίνεις κάτι πριν καν καθίσεις στο τραπέζι, δεν διαπραγματεύεσαι. Πληρώνεις εισιτήριο.
Αυτό ακριβώς κάνει ο Τραμπ. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, η Ουάσινγκτον πιστεύει ότι ένα τηλεφώνημα με τον Λάι Τσινγκ-τε θα εκτρόχιαζε τη σύνοδο και την ύφεση που πέτυχαν οι δύο ηγέτες τον Μάιο. Παγώνει λοιπόν προληπτικά κάθε κίνηση που θα ενοχλούσε το Πεκίνο. Το πακέτο όπλων των 14 δισεκατομμυρίων δολαρίων, που η Ταϊπέι περιμένει εναγωνίως, μένει στο συρτάρι. Και η Κίνα στέλνει ανοιχτά το μήνυμα ότι μια τέτοια πώληση δεν θα ήταν συμβατή με μια επίσκεψη Σι, θέλοντας να τη σπρώξει στο επόμενο έτος, με απτές συνέπειες για την άμυνα του νησιού.
Με δυο λόγια, ο Τραμπ δίνει στον Σι τις παραχωρήσεις προκαταβολικά, ελπίζοντας ότι η καλή του θέληση θα ανταμειφθεί. Αυτή η συμπεριφορά έχει ένα όνομα στην ιστορία της διπλωματίας, και δεν είναι κολακευτικό: κατευνασμός.
Γιατί η προκαταβολική υποχώρηση είναι παγίδα
Ο κατευνασμός μοιάζει λογικός εκ πρώτης όψεως. Κάνε μια χειρονομία καλής θέλησης, χαλάρωσε την ένταση, κέρδισε σταθερότητα. Στην πράξη όμως σπάνια λειτουργεί, γιατί στέλνει στον αντίπαλο ένα μήνυμα που εκείνος διαβάζει αμέσως: αυτός απέναντι θα υποχωρήσει και άλλο, αρκεί να πιέσω λίγο ακόμα.
Όταν δίνεις τα χαρτιά σου πριν αρχίσει το παιχνίδι, δεν αγοράζεις την εύνοια του αντιπάλου. Ανεβάζεις τον πήχη του. Ο Σι δεν θα φτάσει στην Ουάσινγκτον τον Σεπτέμβριο νιώθοντας ευγνώμων που ο Τραμπ δεν τηλεφώνησε στον Λάι. Θα φτάσει έχοντας μάθει ότι η πίεση πάνω στην Ταϊβάν αποδίδει. Και την επόμενη φορά θα ζητήσει περισσότερα.
Το μάθημα για την Ευρώπη και την Ελλάδα
Εδώ το θέμα σταματά να είναι ασιατικό και γίνεται δικό μας. Γιατί το ερώτημα που γεννά αυτή η εικόνα αφορά κάθε σύμμαχο της Αμερικής: αν ο προστάτης σου παγώνει τα όπλα ενός εταίρου απλώς για να εξασφαλίσει μια φωτογραφία με τον αντίπαλο, πόσο αξίζει η δική σου εγγύηση;
Για την Ελλάδα, το ερώτημα γράφεται μόνο του. Σε μια μελλοντική κρίση με την Τουρκία, θα διακινδύνευε η Ουάσινγκτον μια ευρύτερη συμφωνία της με την Άγκυρα για να σταθεί στο πλευρό μας; Ή θα πάγωνε προληπτικά τη στήριξή της, όπως παγώνει τώρα τα όπλα της Ταϊβάν, για να μην ενοχλήσει έναν μεγαλύτερο παίκτη; Κανείς δεν ξέρει την απάντηση, και αυτή ακριβώς η αβεβαιότητα είναι το πρόβλημα. Μια εγγύηση που εξαρτάται από τη διάθεση του εγγυητή τη συγκεκριμένη στιγμή δεν είναι εγγύηση. Είναι ευχή.
Το συμπέρασμα είναι το ίδιο που διατρέχει όλη αυτή τη σειρά. Η Ευρώπη, και μέσα της η Ελλάδα, δεν μπορεί να χτίζει την ασφάλειά της πάνω στην προβλεψιμότητα μιας Αμερικής που έγινε απρόβλεπτη. Η μόνη σταθερή απάντηση λέγεται στρατηγική αυτονομία: δική σου ικανότητα να αμυνθείς, ώστε η ασφάλειά σου να μην κρέμεται από το αν ο προστάτης σου θέλει εκείνη τη μέρα μια ωραία σύνοδο κορυφής.
Ο τίμιος αντίλογος
Οφείλουμε να ακούσουμε και την άλλη πλευρά. Κάποιος θα πει ότι ο Τραμπ απλώς δείχνει σύνεση. Μια σταθερή σχέση ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες δυνάμεις του κόσμου συμφέρει τους πάντες, και ένα τηλεφώνημα δεν αξίζει μια κρίση. Η αποτροπή, θα προσθέσει, δεν στηρίζεται σε ένα μόνο πακέτο όπλων.
Έχει μια δόση δικαίου. Υπάρχει όμως διαφορά ανάμεσα στη σύνεση και στην προπληρωμή. Η σύνεση κρατά τα χαρτιά της και τα χρησιμοποιεί τη σωστή στιγμή. Η προπληρωμή τα χαρίζει από πριν, ελπίζοντας σε μια ανταπόδοση που σπάνια έρχεται. Το πρώτο είναι διπλωματία. Το δεύτερο είναι αφοπλισμός, με τη χειρότερη έννοια της λέξης.
Πριν ανοίξει η πόρτα
Η σύνοδος του Σεπτεμβρίου δεν έχει καν ξεκινήσει, και ο Τραμπ έχει ήδη πληρώσει το εισιτήριο με ξένο νόμισμα: την ασφάλεια της Ταϊβάν. Παραιτήθηκε από ένα τηλεφώνημα, πάγωσε ένα οπλικό πακέτο, σιώπησε εκεί που άλλοτε μιλούσε.
Για τους συμμάχους της Αμερικής, σε όλον τον κόσμο, αυτό είναι το πραγματικό μήνυμα. Δεν χρειάζεται να σε εγκαταλείψουν στη μάχη για να σε χάσουν. Αρκεί να σε ξεπουλήσουν πριν τη μάχη, για να αγοράσουν μια χειραψία. Και όποιος στηρίζει την επιβίωσή του σε μια τέτοια Αμερική, χτίζει πάνω στην άμμο.
