Κρίσιμη καμπή για τη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία - Οι αμερικανικές «παγίδες» και ο δρόμος προς την κρίση

Σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές ισορροπίες δοκιμάζονται, ο απόστρατος συνταγματάρχης Ντάγκλας ΜακΓκρέγκορ περιγράφει ένα σκηνικό όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται εγκλωβισμένες σε μια σειρά από «ανοιχτά μέτωπα». Το επίκεντρο του ενδιαφέροντος παραμένει η κατάσταση στον Περσικό Κόλπο, όπου μια προτεινόμενη συμφωνία –ένα μνημόνιο κατανόησης για την επέκταση της κατάπαυσης του πυρός για 60 ημέρες– φαίνεται να αποτελεί μια προσωρινή λύση, που απλώς μεταθέτει στο μέλλον τα θεμελιώδη ζητήματα, όπως ο εμπλουτισμός του ουρανίου και η κυριαρχία στη θαλάσσια περιοχή.

Τα αδιέξοδα της διπλωματίας στον Περσικό Κόλπο

Ο πρόεδρος Τραμπ φαίνεται να αντιμετωπίζει μια δυσεπίλυτη εξίσωση: επιμένει σε όρους –όπως η άμεση διακοπή του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και η απομάκρυνση του πυρηνικού υλικού από τη χώρα– που το Ιράν απορρίπτει κατηγορηματικά. Ο ΜακΓκρέγκορ επισημαίνει ότι, αν δεν υπάρξει υποχώρηση από αυτές τις προϋποθέσεις, η επιστροφή σε μια κατάσταση ευρείας σύρραξης θεωρείται σχεδόν αναπόφευκτη. Οι προσπάθειες διαμεσολάβησης από στενούς συνεργάτες του προέδρου, όπως ο Τζάρεντ Κούσνερ και ο Στιβ Γουίτκοφ, κρίνονται από τον αναλυτή ως ανεπαρκείς και μη πειστικές.

Το γεγονός ότι οι ιρανικές αρχές ζήτησαν από τους προαναφερθέντες να μην επανέλθουν για συζητήσεις, υπογραμμίζει τη βαθιά δυσπιστία που υπάρχει. Οι Ρώσοι, κατά τον συνταγματάρχη, είχαν επίσης εκφράσει επιφυλάξεις για τους συγκεκριμένους διαμεσολαβητές, θεωρώντας ότι ενδιαφέρονται περισσότερο για προσωπικές επενδυτικές συμφωνίες παρά για την ουσιαστική διευθέτηση των εχθροπραξιών. Η σύγκριση με την περίπτωση του Αλ Καπόνε και την αγορά μεταχειρισμένου αυτοκινήτου αντικατοπτρίζει την έλλειψη εμπιστοσύνης που κυριαρχεί.

Ο «μύθος» της ισραηλινής επιρροής

Ένα κεντρικό σημείο της ανάλυσης του ΜακΓκρέγκορ είναι η διασύνδεση της αμερικανικής στρατηγικής με τα ισραηλινά συμφέροντα. «Όλοι στην περιοχή βλέπουν τις ΗΠΑ να πολεμούν για το πρότζεκτ της Μεγάλης Ισραήλ», υπογραμμίζει. Η επιμονή της Ουάσιγκτον να υπογράψουν τα κράτη της περιοχής τις Συμφωνίες του Αβραάμ ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε συμφωνία, προσκρούει στην άρνηση των τοπικών δυνάμεων.

Οι Συμφωνίες του Αβραάμ, που άλλοτε εορτάζονταν ως μια νέα εποχή για τη Μέση Ανατολή, έχουν απολέσει τη δυναμική τους. Η ανθρωπιστική καταστροφή στη Γάζα και οι επιχειρήσεις στον Λίβανο έχουν αλλάξει ριζικά το κλίμα. Τα αραβικά κράτη αντιλαμβάνονται πλέον το Ισραήλ ως μια ηγεμονική δύναμη και δεν επιθυμούν να «λυγίσουν το γόνατο». Ο συνταγματάρχης ξεκαθαρίζει: το μοναδικό αμερικανικό στρατηγικό ενδιαφέρον στην περιοχή είναι η ελεύθερη ροή των εμπορικών αγαθών στον Περσικό Κόλπο. Ωστόσο, το Ιράν έχει πλέον αποκτήσει τον de facto έλεγχο της περιοχής και δεν προτίθεται να τον παραχωρήσει.

Η Ρωσία και το μέτωπο της Ουκρανίας

Στο μέτωπο της Ουκρανίας, η ανάλυση του ΜακΓκρέγκορ είναι εξίσου προειδοποιητική. Υποστηρίζει ότι η χρήση αμερικανικών δεδομένων στόχευσης για επιθέσεις με drones εντός της ρωσικής επικράτειας έχει οδηγήσει τη Μόσχα σε οριακό σημείο υπομονής. Η ρωσική πλευρά θεωρεί πλέον τη Δύση ως «συνεμπόλεμο» (co-belligerent), γεγονός που καθιστά τις υποδομές στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Ρουμανία και οι χώρες της Βαλτικής, πιθανούς στόχους αντιποίνων.

Η κατάσταση στην Ουκρανία δεν είναι παρά μια αντανάκλαση μιας ευρύτερης στρατηγικής αποτυχίας. Οι ουκρανικές δυνάμεις, στερούμενες πλέον της ικανότητας για μεγάλες επίγειες επιχειρήσεις, καταφεύγουν σε πλήγματα με drones, τα οποία οι Ρώσοι εκλαμβάνουν ως πράξεις εκδίκησης. «Η ρωσική υπομονή έχει εξαντληθεί», τονίζει ο συνταγματάρχης, προβλέποντας ότι η σύγκρουση μπορεί να λήξει εντός του έτους υπό ρωσικούς όρους, καθώς η Δύση δεν μπορεί να προσφέρει μια βιώσιμη εναλλακτική.

Η εσωτερική κρίση της Ευρώπης και η περίπτωση της Γερμανίας

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην κατάσταση στην Ευρώπη και ειδικότερα στη Γερμανία. Ο ΜακΓκρέγκορ περιγράφει τη γερμανική κοινωνία ως μια «ηφαίστειο έτοιμο να εκραγεί», λόγω των πολιτικών που έχουν οδηγήσει σε αποβιομηχάνιση και κοινωνική αποσύνθεση. Η άνοδος πολιτικών όπως η Αλίσα Βάιντελ υποδεικνύει μια στροφή προς την αμφισβήτηση της παγκοσμιοποιητικής ηγεσίας που, κατά τον ίδιο, κυριαρχεί από την εποχή της Άνγκελα Μέρκελ.

Η επιστροφή στη χρήση φθηνής ενέργειας θεωρείται απαραίτητη για την επιβίωση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Ο αναλυτής εκτιμά ότι αν υπάρξει αλλαγή ηγεσίας στο Βερολίνο, μια προσέγγιση με τη Μόσχα είναι αναπόφευκτη, καθώς η ανάγκη για ενέργεια υπερτερεί των ιδεολογικών αντιπαραθέσεων. Η ιδέα ότι η Ευρώπη μπορεί να αντιμετωπίσει τη Ρωσία στρατιωτικά θεωρείται από τον ΜακΓκρέγκορ ως μια «ανοησία» που δεν αντέχει στην κριτική των πραγματικών στρατιωτικών δυνατοτήτων.

Η οικονομική απειλή: ένα παγκόσμιο κραχ;

Ο συνταγματάρχης εκτιμά ότι η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται μπροστά σε μια τεράστια απειλή. Μια πιθανή κλιμάκωση με βομβαρδισμούς στις πετρελαϊκές υποδομές του Περσικού Κόλπου θα μπορούσε να προκαλέσει συρρίκνωση της παγκόσμιας οικονομίας έως και 36%, οδηγώντας σε μια κρίση μεγαλύτερη από εκείνη του 1929. Ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ, που παρουσιάζει ανοδικές τάσεις, εμποδίζει την αύξηση των επιτοκίων, καθώς το χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν θα άντεχε μια τέτοια πίεση.

Η εξάρτηση των αμερικανικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων από φθηνό δανεισμό καθιστά το σύστημα εξαιρετικά ευάλωτο. Η πιθανότητα κατάρρευσης των μεγάλων εταιρειών διαχείρισης κεφαλαίων, όπως η BlackRock, λόγω έλλειψης ρευστότητας, αποτελεί ένα ακόμη στοιχείο που εντείνει την ανησυχία για το μέλλον. Ο ΜακΓκρέγκορ τονίζει ότι ο πρόεδρος Τραμπ έχει «μεγαλύτερα ψάρια να τηγανίσει» από το να συνεχίζει τις στρατιωτικές εμπλοκές που υπονομεύουν την αμερικανική ευημερία.

Ο Τραμπ και το αίνιγμα της ισχύος

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ερωτήματα που θέτει ο ΜακΓκρέγκορ είναι ο βαθμός ελέγχου που ασκεί πραγματικά ο Ντόναλντ Τραμπ στο σύστημα εξουσίας, συμπεριλαμβανομένης της κοινότητας των υπηρεσιών πληροφοριών. Η αίσθηση ότι ο πρόεδρος δεν έχει τον πλήρη έλεγχο των ενεργειών που λαμβάνουν χώρα στην Ουκρανία ή τον Περσικό Κόλπο, προκαλεί σοβαρά ερωτήματα για τη λειτουργία της αμερικανικής δημοκρατίας.

Ωστόσο, η απόφαση του Τραμπ να αποστασιοποιηθεί από την ιδέα ενός πολέμου με την Κίνα για την Ταϊβάν χαιρετίζεται ως μια κίνηση ρεαλισμού. Η αναγνώριση ότι η Κίνα αποτελεί τον μεγαλύτερο κατασκευαστικό κόμβο του πλανήτη και ότι η προσπάθεια στρατιωτικής αντιπαράθεσης 6.000 μίλια μακριά είναι «η πιο χαζή ιδέα», αποτελεί μια αναλαμπή λογικής μέσα στο γενικότερο χάος. Ο ΜακΓκρέγκορ επισημαίνει ότι το Πεκίνο, ως ανερχόμενη δύναμη, παρατηρεί την παρακμή των ΗΠΑ, και οι δηλώσεις του προέδρου Σι Τζινπίνγκ δεν αποτελούν απλώς διπλωματικές ευγένειες, αλλά μια διαπίστωση της νέας παγκόσμιας πραγματικότητας.

Συμπεράσματα και προοπτικές

Η ανάλυση του Ντάγκλας ΜακΓκρέγκορ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο χρόνος πιέζει. Η σύγκρουση μεταξύ της πραγματικότητας στο πεδίο της μάχης –ιδιαίτερα στον Περσικό Κόλπο όπου οι ΗΠΑ δεν έχουν πλέον το πλεονέκτημα– και των επιδιώξεων της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής οδηγεί σε αδιέξοδο. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα υπάρξει κρίση, αλλά ποιο μέρος του συστήματος θα καταρρεύσει πρώτο: το γεωπολιτικό ή το οικονομικό;

Οι πολίτες της Δύσης καλούνται να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες πολιτικών που, σύμφωνα με τον αναλυτή, δεν υπηρετούν τα δικά τους συμφέροντα. Η ανάγκη για διαφάνεια, ρεαλισμό και απεμπλοκή από ανούσιες πολεμικές περιπέτειες αποτελεί το κεντρικό αίτημα της ανάλυσης. Καθώς εισερχόμαστε σε κρίσιμους μήνες, η ικανότητα των ηγετών να αναγνωρίσουν τα όρια της ισχύος τους θα κρίνει την πορεία της ανθρωπότητας.